Kıbrıs'ta adanın Yunanistan'a bağlanmasını (Enosis) hedefleyen ve 15 Temmuz 1974'te Yunanistan'daki askeri cunta ile EOKA-B tarafından gerçekleştirilen darbenin üzerinden 52 yıl geçti. Anayasal düzeni ortadan kaldıran darbe, beş gün sonra Türkiye'nin gerçekleştirdiği 20 Temmuz Barış Harekâtı'nın da önünü açtı.
15 Temmuz 1974'te Yunan cuntasının desteklediği EOKA-B mensupları, dönemin Kıbrıs Cumhurbaşkanı Başpiskopos Makarios'a karşı darbe düzenledi. Başkanlık Sarayı'nın hedef alındığı saldırıda öldüğü açıklanan Makarios, olay yerinden kaçarak önce Baf'a, ardından İngiliz üsleri üzerinden Malta ve İngiltere'ye geçti. Darbenin ardından EOKA-B'nin desteklediği Nikos Sampson cumhurbaşkanı ilan edildi.
Darbe sürecinde Makarios yanlısı çok sayıda Rum ve Yunan yaşamını yitirirken, binlerce kişi tutuklandı. Makarios ise 19 Temmuz 1974'te Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde yaptığı konuşmada, Yunanistan'ın Enosis hedefini ve Kıbrıs'ta yaşanan gelişmeleri uluslararası kamuoyunun gündemine taşıdı.
Yaşanan gelişmeler üzerine dönemin Kıbrıs Türk Lideri Rauf Denktaş, Kıbrıslı Türklere olaylara karışmamaları çağrısında bulunurken, Türkiye Başbakanı Bülent Ecevit'e de garantörlük haklarının kullanılması yönünde çağrı yaptı. Türkiye, İngiltere ile ortak müdahale girişimlerinden sonuç alınamaması üzerine 20 Temmuz 1974 sabahı Garanti Antlaşması'ndan doğan haklarına dayanarak Barış Harekâtı'nı başlattı.
22 Temmuz'da ateşkes ilan edilirken, Nikos Sampson görevini Glafkos Klerides'e devretti. Kıbrıs'taki gelişmeler, Yunanistan'da da yedi yıllık askeri cunta yönetiminin sona ermesine yol açtı ve Konstantin Karamanlis liderliğinde ulusal birlik hükümeti kuruldu.
Makarios ise yaklaşık beş ay sonra, 7 Aralık 1974'te Kıbrıs'a dönerek yeniden cumhurbaşkanlığı görevini üstlendi. Makarios, 3 Ağustos 1977'deki ölümüne kadar görevini sürdürdü.
